Weerbaarheid begint dichtbij huis, schrijft Cicilia Rijsdijk als raadslid in de Blik op Barendrecht. Uiteraard een verstandige boodschap. Wie bij langdurige stroomuitval, cyberaanvallen, extreem weer of problemen met de watervoorziening pas gaat nadenken over wat er moet gebeuren, is eigenlijk al te laat.

Maar bij het lezen van haar bijdrage dringt zich een andere vraag op. Niet over de weerbaarheid van Barendrecht, maar over de rolzuiverheid van het bestuur.

Want Cicilia Rijsdijk is niet alleen raadslid voor EVB in Barendrecht. Zij is ook heemraad bij Waterschap Hollandse Delta en eerste loco-dijkgraaf. Haar waterschapsportefeuille raakt bovendien rechtstreeks aan waterveiligheid, fysieke leefomgeving en ICT.

En daar komt nog een bestuurlijke pet bij: SVHW.

Rijsdijk is vanuit Hollandse Delta ook betrokken bij het bestuur van SVHW. In 2023 werd zij formeel aangewezen als lid van het dagelijks bestuur van deze gemeenschappelijke regeling.

Dat is geen detail voor de voetnoot. SVHW is immers niet zomaar een overlegclubje. Het samenwerkingsverband voert voor gemeenten en Waterschap Hollandse Delta belangrijke belastingtaken uit. Het heft en int lokale belastingen en vormt daarmee een directe schakel tussen inwoners, gemeenten en het waterschap.

En dan schrijft dezelfde bestuurder een politieke column waarin zij waarschuwt dat overheden beter moeten nadenken over maatschappelijke ontwrichting, digitale systemen en de vraag wie waarvoor verantwoordelijk is. Daarmee ontstaat een interessante bestuurlijke paradox. Wie heeft hier eigenlijk welke pet op?

Dat is geen persoonlijke aanval op Rijsdijk. Integendeel. Juist omdat zij bestuurlijke ervaring en verantwoordelijkheid heeft, mag de buitenwereld daar kritische vragen over stellen.

Een raadslid controleert het gemeentebestuur. Een heemraad maakt deel uit van het dagelijks bestuur van een waterschap. Een bestuurder van een gemeenschappelijke regeling bestuurt of controleert een organisatie waarin meerdere overheden samenwerken.

Dat zijn verschillende rollen met verschillende verantwoordelijkheden. Het is niet verboden om meerdere publieke functies te vervullen. Maar het betekent wél dat iemand voortdurend moet bewaken vanuit welke rol hij of zij spreekt, handelt, informatie gebruikt en verantwoording aflegt.

Stel dat de gemeenteraad van Barendrecht spreekt over waterveiligheid. Dan zit er een raadslid aan tafel dat vanuit haar andere functie óók onderdeel is van het dagelijks bestuur van het waterschap dat voor die waterveiligheid verantwoordelijk is.

Stel dat het gesprek gaat over digitale weerbaarheid. Dan heeft dat raadslid vanuit het waterschap eveneens een bestuurlijke ICT-portefeuille.

En als het gesprek gaat over de manier waarop publieke organisaties samenwerken, gegevens delen, is er bovendien de SVHW-pet.

Nogmaals: dat maakt de functies niet automatisch onverenigbaar. Maar het maakt transparantie over de verschillende rollen juist belangrijker.

Bestuurlijke integriteit gaat namelijk niet alleen over de vraag of iets juridisch mag. Het gaat ook over de vraag of een inwoner nog kan begrijpen wie hier controleert, wie bestuurt en wie waarvoor verantwoordelijk is.

Zij schrijft terecht dat weerbaarheid niet alleen een verantwoordelijkheid van inwoners is. De gemeente heeft daarin een taak. Maar precies hetzelfde geldt voor bestuurders: zij moeten eveneens zorgen dat de bestuurlijke verhoudingen helder blijven. Geen bestuurlijke petten verwisselen zodra dat politiek goed uitkomt.