Het spoor in Barendrecht verzakt. Niet een beetje en niet op een onbeduidend stukje rails. Over een lengte van 1,4 kilometer zijn op verschillende plekken verzakkingen vastgesteld. ProRail werkt inmiddels aan herstel en zoekt naar een structurele oplossing om nieuwe verzakkingen te voorkomen. Maar onder en langs dat spoor rijden niet alleen reizigerstreinen. Barendrecht ligt op een cruciale goederenroute tussen de Rotterdamse haven, Kijfhoek en het Europese achterland. Kijfhoek is het grootste goederenemplacement van Nederland. Over het spoor worden bovendien gevaarlijke stoffen vervoerd.

Dat laatste wordt nogal gemakkelijk vergeten. De gemeente Barendrecht schrijft zelf dat de Betuweroute in de gemeente een risico vormt vanwege het vervoer en de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen. Bij brandbare gassen noemt de gemeente expliciet LPG als voorbeeld. De officiële monitoring van het Basisnet laat bovendien zien dat het vervoer van gevaarlijke stoffen over dit spoor geen theoretische kwestie is.

Als de ondergrond waarop deze treinen rijden verzakt, is het dan ook volkomen legitiem om te vragen wat dat betekent voor de veiligheid. Sterker nog: het is de verantwoordelijkheid van de lokale politiek om die vraag te stellen.

De BoerBurgerBeweging heeft die handschoen inmiddels landelijk opgepakt. Caroline van der Plas stelde 37 Kamervragen over de problemen rond de Barendrechtse tunnelbuizen en de gevolgen voor het spoorgoederenvervoer.

Zevenendertig

En dan vraag je je als Barendrechter af: waarom komen zulke vragen niet minstens zo nadrukkelijk uit de gemeenteraad?

Veiligheid staat bij vrijwel iedere partij prominent in het verkiezingsprogramma. Dan mag je verwachten dat die veiligheid ook wordt getoetst wanneer zich daadwerkelijk een potentieel veiligheidsvraagstuk voordoet.

Natuurlijk: ProRail beheert het spoor. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op het vervoer van gevaarlijke stoffen. Het Rijk bepaalt belangrijke wettelijke en financiële kaders. De gemeente kan niet eigenhandig een spoorviaduct repareren of een goederentrein tegenhouden.

Maar dat betekent niet dat de gemeente niets te zeggen heeft

De gemeenteraad vertegenwoordigt de inwoners van Barendrecht. Wanneer een spoorlijn door een dichtbevolkte gemeente loopt, wanneer daar grote hoeveelheden goederen overheen gaan en wanneer een deel daarvan gevaarlijk is, heeft de raad alle reden om vragen te stellen over veiligheid, bereikbaarheid en omgevingsrisico's.

De ILT wijst er zelf op dat gevaarlijke stoffen per spoor door dichtbevolkte gebieden worden vervoerd. Dat vervoer heeft grote economische betekenis, maar brengt tegelijkertijd risico's voor mens en milieu met zich mee.

Kijk alleen al naar Kijfhoek. Daar worden gevaarlijke stoffen daadwerkelijk behandeld en gerangeerd. De ILT inspecteert er en controleert onder meer tankwagens op etikettering, nummering en sluitingen. Lekkages zijn geen theoretisch scenario. Volgens de ILT kunnen gevaarlijke vloeistoffen juist tijdens het stilstaan, rangeren of rijden uit tankcontainers of reservoirwagens lekken. Kijfhoek wordt daarbij expliciet genoemd als een locatie waar dergelijke lekkages kunnen voorkomen.

Dat betekent niet dat Barendrecht onveilig is

Het betekent wél dat veiligheid geen vanzelfsprekendheid is. Veiligheid moet je voortdurend controleren, juist wanneer omstandigheden veranderen. En die omstandigheden veranderen.

De samenstelling van het goederenvervoer ontwikkelt zich. De overheid verwacht voor bepaalde gevaarlijke stoffen, waaronder ammoniak en brandbare vloeistoffen, groei. Nieuwe goederenstromen, zoals waterstofdragers, ammoniak en methanol, kunnen de komende jaren bovendien belangrijker worden.

Daarmee wordt de vraag alleen maar relevanter: zijn de veiligheidsmarges die gisteren voldoende waren, dat vandaag en morgen nog steeds?

Daar komt nog een ander dossier bij. De verhouding tussen de gemeente Barendrecht en ProRail kent geschiedenis.

De afgelopen jaren stonden gemeente en ProRail juridisch tegenover elkaar over grond voor een verkeersleidings- en incidentenbestrijdingspost. ProRail had de grond destijds gekocht met het oog op die functie; de gemeente trok later haar medewerking in. De rechter stelde ProRail grotendeels in het gelijk. Uiteindelijk bereikten beide partijen een akkoord.

Dat conflict hoeft geen reden te zijn om ProRail of de gemeente bij voorbaat te wantrouwen. Het is wél een reden om de onafhankelijkheid van de gemeenteraad extra serieus te nemen.

Want ProRail is niet de gemeente. En de gemeente is niet de spreekbuis van ProRail. De gemeenteraad hoort dan ook niet genoegen te nemen met een mededeling als: "ProRail zegt dat het veilig is." De raad hoort door te vragen.

Waarop is die conclusie gebaseerd? Welke metingen zijn uitgevoerd? Welke risicoanalyse ligt eraan ten grondslag? Welke gevolgen heeft de verzakking voor zwaar goederenvervoer? Zijn de huidige veiligheidsmarges nog hetzelfde als vóór de verzakkingen? En welke aanvullende maatregelen zijn nodig als dat niet zo is?

ProRail moet het spoor herstellen. De ILT moet toezicht houden. Het Rijk moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Maar de gemeenteraad moet controleren, doorvragen en de belangen van de inwoners bewaken. Daarvoor heb je geen 37 Kamervragen nodig. Maar een paar goede vragen uit de gemeenteraad zouden wel een mooi begin zijn. Want als veiligheid écht bij iedere partij vooropstaat, is dit het moment om dat te laten zien.